Dostluk (Özet) : Dostluk, her şeyden önce bir düzen demektir. Fakat hukukun öngördüğü düzen, gerçekten gerçeklehandan bir düzen değildir. Dostluk, cemiyet içre insanoğluın filhakika elbette davrandıklarını değil, elbette davranmaları gerektiğini gösterir. Dostluk, kendisine uyulmak ve uygulanmak ciğerin vardır. Türe kıymeti nedeniyle, insanoğlu arası ilişkileri bir düzene çekmek, maşeri dirimın gerçekleşmesini getirmek ister. İnsanlara, “Bana uy; Beni gerçekleştir” buyruğu ile seslenir. Dostluk düzeni, doğduğu andan itibaren ferdin zıtsına ikrar edilmesi ve uyulması müstelzim, mutlak haklı kurallar olarak çıkar. İnsan, özgür bir varlıktır ve iradesini hukukun buyrukları doğrultusunda kullanabileceği kadar, onlara aykırı bir yönde de kullanabilir. Bu nedenle cemiyet içre insanoğluın ekonomi ve davranışlarının tüze kurallarına uymaması, her gün mümkündür. “İşte tüze, insan davranışlarını değerlendiren, çıkar çatışmalarına çözüm getiren kurallardan, normlardan meydana gelen bir dizge, bir bütündür.” İnsan-insan, insan-huy ilişkilerinin insanlığın hissedar çıkarı ve huzuru ciğerin evrensel ilkelerle güvence altına hileınmasıdır. Dostluk, beşeriyet seviyesi ciğerin göstergedir. Hukukun temeli, kaynağı üzerine birkötü düşünce ortaya atılıtır. Bunlar kaynağı: tanrı, derslik çıkarları, cemiyet sözleşmesi, huy ve insanoğlu olarak tamlayan temalerdir. Dostluk Nedir Dostluk, toplumun umumi menfaatini yahut fertlerin ve toplumun hissedar iyiliğini getirmek için konulmuş olan ve umum gücüyle desteklenen kaide, doğruluk ve seçimın hepsidür. Henüz yaygın bir tanımıyla tüze, adalete yönelmiş maşeri evetşlakin düzenidir. Dostluk Lügat Demeı Dostluk kelimesi Arapça “doğruluk” kökünden hasılat ve doğruluk kelimesinin çoğşanlı olarak bilinmektedir (galat-ı meşhur). Fellahçda “doğruluk” kelimesinin çoğşanlı “beddua’kak”tır. Türk Kıstak Kurumu’na için tüze kelimesi, “Toplumu düzenleyen ve devletin yapmış oldurım güçlükleü belirleyen yasaların hepsidür”. Bunun haricinde hukukun “haklar” anlamı da vardır. Mecazi anlamda ise, ahbaplık, ülfet anlamında da kullanılır. Yol Demeı Dostluk dönemden döneme değişmiş olduğu ciğerin hala doyurucu bir tanım kuruluşlamamıştır. Kant “Dostlukçular hala hukukun tanımını aramaktadırlar” der. Hasetmüzde en çok ikrar edilen tanımı ise: “Belirli bir zamanda belli bir toplumdaki ilişkileri düzenleyen ve uyulması devlet zoruna (müeyyide) rabıtlanmış kurallar hepsidür.” Ilmî bir disiplin olarak tüze, kendi içre asliye olarak ikiye ayrılır. Umumi olarak hukukun zevat arası ilişkileri husus saha kısmına Özel Dostluk, zevat ile devlet yahut devleti oluşturan kurumlar arası ilişkileri düzenleyen kısmına ise Kamu Hukuku adı verilir. Bu ayırım roma hukukundan kalma bir ayrımdır (ius privatum-ius publicum). Uygar Dostluk, Kâr Hukuku ve Devletler Özel Hukuku özel hukukun, buna bedel Anayasa Hukuku, Ukubet Hukuku ve İdare Hukuku umum hukukunun mirlıca ast dallarıdır. Dostluk Kuralları ve Özellikleri Hukuku özge toplumu regülatör kurallar olan örf ve adetler, gelenekler ve dinlerden ayıran özellik devlet tarafından güvenceye hileınmış ve cebri yapmış oldurımlara malik olmasıdır. Dostluk kuralları insan davranışlarını düzenler ve bulunmuş olduğu toplumun valör yargılarını taşır. Soyutluk ve genellik özelliği yardımıyla kabil nitelikteki tam durumlarda uygulanması esenlanır. Yaptırım (Müeyyide) Dostluk sahaında yapmış oldurım umum gücü ile uygulanır. Hukuka uymayı zorlama, uymayanları cezalandırma ve uyulmadığı durumlardaki zararları en aza indirmek ciğerin kullanılır. Dostluk düzenini esenlamayı ve korumayı lakinçlayan yapmış oldurımlar gene tüze düzeninin öngördüğü şekilde yerine getirilir. Maddi ve tinsel yapmış oldurımlar olarak ikiye ayrılır. Maddi yapmış oldurımlar hukuka aykırı durumlarda uygulanırken tinsel yapmış oldurımlar bu durumları engellemek ciğerin kullanılır. Ukubet hukukunda ölüm, cezaevi ve tıkır cezaları; kanunuesasi hukukunda siyasetten men, vurgun metres; mevhibe hukukunda mevhibe ve kaçakçılık cezaları kadar daha bir tüze dallarında daha bir yapmış oldurımlar vardır. Hukukun Dayanağı Hukukun dayanağı ile ilgili çeşitli dönemlerde kuramlar üretilmiştir. Bunları sıralamamız gerekirse; zihini bir irade olarak gkalıntı kuramlar, irade dışı olarak gkalıntı kuramlar ve pozitivist kuramlar. Bu kuramların kimilar felsefik değil ortaya konduğu dönemin problemlerını çözmek yahut politik temaleri tüze biliminde dile getirme ihtiyacından ortaya çıkmıştır. İdesi ve ideali türe olan tüze, umumi olarak şu şekilde tanımlanabilir: “Dostluk, adalete yönelmiş maşeri bir evetşlakin düzenidir.” Bu tanımdan, hukukun üç ayrı fonksiyonu yerine getirdiğini görmekteyiz. Bu fonksiyonlar düzen, kılgın yarar ve adalettir. Hukukun Toplumdaki Fonksiyonları 1. Düzen Fonksiyonu Hukukun bu fonksiyonu ile anlatılmak maksut, hukukun maşeri dirimı düzenleyip insanoğluın pasış ve emniyet içre bir arada evetşamalarını esenlamaktır. 2. Pratik Yarar (Sosyal İhtiyaçların Kontralanması) Hukukun kılgın amacını, maşeri gerçeklik belirler. Dostluk bu fonksiyonu ile cemiyet içre yaşayan insanoğluın, birbirleri ile hazırlamak zorunda oldukları ilişkilerini ve biyolojik, ruh bilimsel bir varlık olarak insanın kuruluşsından kaynaklanan ihtiyaçlarını zıtlamaya çhileışır. Dostluk bu fonksiyonu ile tevellüt, evlenme, ölüm vb. önemli biyolojik olayları da çeşitli hükümlerle düzenler. Tek tüze düzeni dirimın asliye gerçeklerini görmezden gelemez. Dostluk düzeni, insanın katıksız kuruluşsına ve bundan ileri gelen gereksinimlerine mütenasip sarhoş olmak zorundadır. Dostluk önemli ölçüde, iktisadi gerçeklere de kapalıdır; iktisadi gereksinimlara uymalı ve onları zıtlamalıdır. 3. Türe Dostluk bu fonksiyonu ile belli bir tertip altına aldığı toplumsal ihtiyaçları, özü salt bir muadele düşüncesi olan türe ölçüsüne vurarak hak kimliğini kazanır. Hukukun idesi ve ideali adalettir. En gücük tanımıyla türe, “bir muadele düşüncesi”dir. “Türe, nesnel (objektif) ve öznel (sübjektif) sarhoş olmak üzere iki daha bir anlamda kullanılır. Türe esasta ahlâki bir kavramdır; Bu kapsamda, erdem, fazilet anlamında ferdî bir özelliği deyimler. Isim her gün haklı olana yönelir, her insana kendine düşeni toka etmek yolunda durmadan ve değmaslahatmez bir çaba gösterir. İşte bu ekonomi ve çabayı gösteren türe, özne (süje) ile ilgili oluşundan ötürü öznel (sübjektif) türe olarak nitelenir. Bir erdem olan öznel adaletin haricinde ve ondan önce nesnel (objektif) bir türe kavramı vardır. Nesnel türe, kişinin bir özelliğini değil, kişilerin konkre durumlarda gerçekleştireceği münasebet biçiminin bir özelliğini deyimler. İşte tüze sahaında hukuki valör olarak kelam konusu olan türe de, bu nesnel anlamda adalettir. Çünkü tüze, insanoğlu arası ilişkileri biçimlendiren, onlara görünür ve vergilanabilir bir düzen veren, bu amaca yönelen normlar hepsidür.” Maşer ciğerindeki davranış ve ilişkilerin değerlendirilmelerini ciğereren kurallar tamü olarak tüze, bu değerlendirmelerde türe ölçüsünü kullandığı ve harcamak yerinde bulunmuş olduğuna için, adaletin böylecene, hukukun da bir değerlendirilme ölçüsü olacağı doğaldır. Dostluk normlarında türe acaba ne ölçüde yansıtılmıştır ? Bulunan tüze ne denli adaletlidir ? İşte burada kanun üstü türe kavramı ortaya çıkmaktadır. Bu, tüm tüze sistemine ve sistemlerine egemen kâin, nesnel ve salt bir valör niteliğindeki adalettir. Dostluk bir cemiyet düzenini ciğererir. Hukukun varlık nedeni de adalettir; lüzum mevcut düzeni sahabet etmek, gerekse onu değmaslahattirmeyi meşrulaştırmak ciğerin her gün adalete mirvurulur. Nesnel ve kanun üstü türe hukukta zıtmıza kurulu tüze düzenlerinin asli örneği, olması müstelzim tüze anlamında tüze idesi olarak çıkar. Bu niteliği ile türe, mevcut tüze düzenlerinin kendisine mütenasip olup olmadığı açısından bir valör ve kıymetlendirme ölçüsü olabilir. Gene bu özelliği ile türe, aynı zamanda hukukun idealidir. Hukukun gerçekleştirmek amacını güttüğü şey adalettir. Birbirleri ile müspet ve negatif zıtlıklı ilişkilerde kâin bu üç fonksiyon denge içre olduklarında, adil bir tüze düzeninin gerçekleşmesi esenlanır. Normal olarak tüm tüze normları bu üç fonksiyonu da kapsar. Sonuç olarak tüze, hem adaleti gerçekleştirecek, hem maşeri evetşlakin uyacak, hem de bu maşeri dirimın pasış içre sürebilmesi ciğerin bir düzen görünümünü esenlamaya çhileışacaktır.

https://www.arabacihukuk.com/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.